Ἀναρτήθηκε ἀπὸ τὸν/τὴν: Παλαίχθων | Σεπτεμβρίου 30, 2007

ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΑΪΡΗΣ

 Θ Ε Ο Φ Ι Λ Ο Σ   Κ Α Ϊ Ρ Η Σ[1]

   (1784 -1853)

Ο ΜΕΓΑΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ

 

 
  1. –    ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

 

Ὁ ἔρως τοῦ εἰδέναι πάντα τά ὄντα καί ἀναζητεῖν τήν καταδιωκομένη ἀλήθεια, ὡς δέον, ἐστί τό φιλοσοφεῖν αὐτό, μφυτον ἔχων ὁ ἄνθρωπος, μέγα δῶρο παρά τοῦ Δημιουργοῦ λαβών. Τά γάρ τά πλεῖστα τῶν ἐθνῶν τοῦ θείου ἐκείνου δώρου κατολιγωρήσαντα καί τήν παντελῆ το λόγου νέκρωσιν κληρωσάμενα καί εἰς πυκνότατον τοῦ ψεύδους καί τῆς ἀπάτης σκότος βυθισθέντα.

Τίνα δ΄ ἄν εἴη τῆς τοῦ λόγου ἀποναρκώσεως αἴτια; Δυό τά κυριώτερα, ἡ τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος ἀπάνθρωπος τυραννίς καί ἡ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ ἀντίθεος καταπίεσις.

Φιλοσοφία ἐστι, ἡ ἀπαλλαγή τῶν ἀδίκων διαβολῶν, ἡ ἀνύψωσις ὑπέρ τά κτιστά καί ἡ ἐνασχόλησις περί τοῦ Δημιουργοῦ τῶν πάντων καί ἡ κάτ΄ Αὐτόν καί δί΄ Αὐτόν διαβιώσεως πολιτείας.

Στοιχεῖα φιλοσοφίας ὠνόμασται τάς στοιχειώδεις ἀρχάς αὐτῆς καί εἰς τέσσερα μέρη διήρηται, εἰς : 

  1. α) Ὁρισμός καί Διαίρεσις Φιλοσοφίας

              β) Ψυχολογία

  1. Λογικόν  (περί τό διανοεῖσθαι διδάσκειν)

  2. Μεταφυσικόν  (περί το διανοεῖσθαι περιστρέφεται)

  3. Ἠθικόν  (περί τῶν φευκτέων καί πρακτέων)

 

Ἐκ τῆς φιλοσοφίας ὄνησις (ὄφελος) ἐστίν, διότι ὁ ἄνθρωπος διαγιγνώσκει καί διερευνᾶ τά ὄντα, τά πρακτέα καί τά φευκτέα καί μέγιστον πάντων εἰς τήν θεωρίαν τοῦ ὑπερτάτου Ὄντος παρεισάγεται θεία καί ἱεράν παίδευσιν.

 

 

Ὁρισμός καί διαίρεσις τῆς Φιλοσοφίας

 

Ἐπιστήμη εἶναι γνῶσις ἔλλογος τῆς πρωτίστης τῶν ὄντων αἰτίας, ἡ κάτ΄ αὐτήν καί δί΄ αὐτήν διαβιώσεως ἤ γνῶσις Θεοῦ.

Φιλοσοφία ἐστίν ἡ τῆς γνώσεως καί διαγωγῆς ταύτης ἀληθής φιλία, ἤ ἡ ἐνδελεχής τούτων ἄσκησις, φιλόσοφος δέ ὁ ταύτας ἐγκαρδίως φιλῶν, ὁ ἐπιμόνως ἐνασχολούμενος.

Ἄλλοι ὁρισμοί τῆς φιλοσοφίας εἶναι, ἡ γνῶσις τῶν ὄντων ἤ ὄντα, ὁμοίωσις τῷ Θεῷ, ζήτησις καί εὕρεσις τῶν ἀρχῶν, οἷς δε εὕρεσις τῆς ἀληθείας,ἡ Ἐπιστήμη τοῦ Ὄντος καί τοῦ Ἀληθοῦς ἐπίγνωσις.

Δῆλος γίνεται, ὅτι ὑπόθεσις φιλοσοφίας ἐστίν ὁ Θεός καί τά ὕπ΄ Αὐτοῦ γεννηθέντα ὄντα.    

 

 

Αἱ τῆς Ψυχῆς Δυνάμεις καί Ἐνέργειαι γενικώτερον θεωρούμεναι

 

Ἡ ἄϋλος τῆς ψυχῆς οὐσίας ἐμφύτους αὐτή ἔχει δυνάμεις, δι΄ ὧν δύναται διενεργεῖν.

 

Τό ὑπέρτατον ΠΝΕΥΜΑ, ὁ ἕνας καί ἀπειροτέλειος νοῦς

o        τό ἀσώματον αὐτό ἔμβρυο εἰς τέλος τήν ψυχή καλλιεργεῖν πεφυκέναι

o        τό πνευματικό κρούειν τῆς ψυχῆς ὄργανον, ὡς δέον, τοῦ εἰδέναι,

o      ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι αὐτήν, τήν ψυχήν παραγαγόντα καί τάς δυνάμεις αὐτῆ χαρισάμενος 

o    εἰς τήν τοῦ ὑπερτάτου Ὄντος ἀρχή τά κτίσματα ἀναγομένους καί ὕπ΄ Αὐτοῦ καί φωτιζομένους καί ἐμπνεομένους κάτ΄ Αὐτόν διαβιούντας

o        θεα τωόντι ἀποβαίνειν πλάσματα

 

Μόνοις δέ τοῖς θεοσεβεῖν δυναμένοις, εἰς τόν Κτίστην καί Δημιουργόν ἀνάγεσθαι.

Ἕν μόνον τῆς ψυχῆς ἰδίωμα, τό αὐτοενεργόν, ἥτις διαιρεῖται στό κατά θεωρίαν ἤ γνωστικόν καί εἰς συναισθητικόν καί εἰς τό κατά πράξιν καί εἰς τό ἀπειροτατικόν καί εἰς τό θεοσεβικόν.

Καί γάρ καί ἑαυτόν καί πάρ΄ αὐτόν ὄντα καί θεωρεῖν καί διαγιγνώσκειν ὁ ἄνθρωπος πέφυκε καί εὐαρεστήσεως ἤ δυσαρεστήσεως τινός, γινώσκων αὐτά συναισθάνεσθαι, καί πράττειν τί, βουλόμενος μέν καί διώκων τό ὡς ἀγαθόν, ἀποφεύγων δέ τό ὡς κακόν διαγνωσθέν.

Ἐπί τό ἄπειρον δέ ἀείποτε τείνειν καί εἰς τόν ἕναν καί μόνον ἀπειροτέλειον τῶν ὄντων Δημιουργόν ἀνάγεσθαι, Αὐτόν σέβεσθαι ἐν ἐαυτῷ φέρειν καί Αὐτοῦ διάγειν θέλημα.

Αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς διαφέρουσιν ἀλλήλων, ἀλλά καί μίας ἑκάστης τό ἔργον διάφορον καταφαίνεται.

 

 

Ἔπ΄ ἄπειρον τατικόν ἤ ἀπειροτατικόν

 

Παντί τῷ ἱκανῶς τάς ἐμφύτους ἐν ἐαυτῷ ψυχικάς δυνάμεις ἀνεπτυγμένας ἔχοντι, ἀκαθέκτως ἀεί ὁ ἄνθρωπος φέρεται πρός τί αἰώνιον καί ἀπόλυτον καί ἀπειροτέλειον, καί τόν ἀνώτατον τῶν ὄντων ἐξιχνεύων ἀποχρῶντα λόγον, ἤ τήν πρωτίστην ἐκζητῶν ἀλήθειαν, τό ἐν ἐαυτῇ ἀγαθόν ἀνερευνῶν τοῦ ὑπερτάτου ἐκείνου ὄντος, ἐξ οὗ πάντα προέρχεται.

Ἡ τοιαύτη οὖν τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου δύναμις παντός πεπεραμένου ὑπερίπτασθαι τείνει και πρός ἀπείρως ἀπειροτέλειον Ὄν ἀνάγεσθαι, καί ζωήν ἀληθινήν, καί ἀνελλιπῆ πλήρωσιν καί τελειοτάτην ἁρμονία εὐρεῖν δύναται, ἀπειροτατικόν ὀνομάζεται καί ἡ δι΄ αὐτοῦ ἐνέργεια ἄπ΄ ἄπειρον τάσις λέγεται.

Διά τῆς δυνάμεως ταύτης καί διά τοῦ θεοσεβικοῦ, τῆς ψυχῆς τό ἄϋλον καί ἀθάνατόν ἐστι γνῶναι καί περί τοῦ ἀπειροτελείου τῶν ὅλων Θεοῦ πεισθῆναι.

  Τοῦ ἀπειροτατικοῦ καί κυρίως τοῦ θεοσεβικοῦ οὐδέν οὐδόλως ἴχνος αὐτοῖς ἐμπεφυκός φαίνεται, ἐξ οὗ καί τό φύσει διάφορον τοῦ ἀνθρώπου.

Τό θεοσεβικόν, δῆλον γίνεται, διάφορον τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος μαρτυρεῖ, ὅτι καί τοῦ σώματος μεταβαλλομένου, ἡ ψυχή ἀμετάβλητος διαμένει καί ὅτι ἀδύνατος τήν ψυχήν σωματικήν οὖσαν, κρίνειν καί διανοεῖσθαι ἀλλά τό ἄϋλον καί ἀθάνατον αὐτῆς καί τό ἔπ΄ ἄπειρον τατικόν καί τό θεοσεβικόν ἀμφότερα ἀνώτερα καθίστησι. Βουλητική καί νοητική οὐσίαν ἔμφυτον ἐν ἐαυτῇ ἔχουσαν.

Ἀπειροτατικάς καί θεοσεβικάς ἔμφυτας ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ ἀνθρώπου δυνάμεις, θείων καί ὑπερφυῶν αὐτοῦ προσόντων πείθεσθαι καί ἐξέστι (ἐπιτρέπεται) ἀντιλαμβάνεσθαι τό ἀπειροτέλειον Ὄν, τό τήν πραγματικήν ἰδέαν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐμφυτεῦσαι.

 

 

Θεοσεβικόν

 

Ὁ ἄνθρωπος οὐχ ἁπλῶς θρησκευτικόν ἐστίν ὄν, ἀλλά πανσόφου, παναγάθου καί παντοδυνάμου καί ἐν γένει ἀπειροτελείου ὄντος, τά πάντα ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι παράγειν.

Ἡ τοιαύτη οὖν τοῦ ἀνθρώπου δύναμις, δι΄ ἥν εἰς τό ἀπόλυτον καί ἀπεριόριστον τοῦ ὑπερτάτου ὄντος καί Θεοῦ τῶν ὅλων τείνει σεβασμόν, θεοσεβικόν ὀνομάζεται, ἡ δέ ἐξ αὐτοῦ, ὡς δέον ἀναπτυχθέντος, ἐνέργεια, θεοσέβεια καλεῖται.

Ἡ πρός τόν Θεόν ἀπεριόριστον σεβασμόν τάσις τοῦ ἀνθρώπου, οὔδ΄ αἴσθημα τί ἐστίν, οὐδέ συναίσθημα, ἀλλά ἰδιοφυής ἰδιότης, κατάστασις καί δύναμις. Τό θεοσεβικόν διακριτώτατον καί χαρακτηριστικώτατον γνώρισμά ἐστι ἡ ἀποχή ἀπό τοῦ μή εἶναι. Ὅταν μάλιστα μόνο κάτ΄ αὐτό ἀναπτυχθώσι, τότε καί πρός τελείαν διάκρισιν αὐτοῦ συντείνουσι καί εἰς τήν ἀνωτάτην τῆς τελειότητος βαθμίδα καταντώσι.     

Ἡ τοῦ θεοσεβικοῦ ἀνάπτυξις, πρώτιστος σκοπός καί ἔσχατον τέλος εἶναι, ἡ ἱερά ἔντευξις καί κοινωνία τῷ Πανσόφῳ καί Παναγάθω Κτίστην, δύναμις ἀληθῶς πνευματικήν. Ὁ ἄνθρωπος διά τῆς ἐρεύνης τῶν κτισμάτων εἰς τήν θεωρίαν τοῦ ὑπερτάτου αὐτῶν Κτίστου ἐλευθέρως ἀνάγεσθαι, καί κάτ΄ Αὐτόν καί δί΄ Αὐτόν θεοσεβῶν διαβιοῦν καί κάθ΄ ὁμοίωσιν Αὐτοῦ τάς δυνάμεις ἀναπτυχθείς καί διαπλασθείς, διάγουσιν ἀϊδίως κοινωνεῖν, καί ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι ὕπ΄ Αὐτοῦ δεδημιούργηται.

Πρώτιστος καί κυριώτατος σκοπός τοῦ ἀνθρώπου καί κάθε θεοσεβικού ὄντος, ἕκαστος ἀνυψωθῆναι πάρ΄ Αὐτῶ τῷ μόνῳ Κτίστη καί Τελειωτή ἁπάντων. Ἡ ἄϋλος καί ἀθάνατος θεοσεβική φύσις ἐστίν ἐπιδεκτικήν, ἐπιτυχεῖν δύναται.     

 

 

 

  1. –    ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ

      Γ Ν Ω Σ Τ Ι Κ Η

Κεφ. Α΄. – Περί τῶν τοῦ ἀνθρώπου γνώσεων ἐν γένει

 

 

Τάς διαφόρους τέχνας καί ἐπιστήμας ἤ τῶν ἀνθρωπίνων γνώσεων πραγματεία, Γνωστική προσαγορεύθη.

Τά περί τόν ἄνθρωπον ὄντα καί ἡ καλλονή τῶν ὄντων, ἔρως τί ἐν αὐτῷ διεγείρεται, οὐ μόνον τοῦ μιμεῖσθαι ἀλλά καί τοῦ εἰδέναι, καί ἡ περί αὐτόν συμβαίνοντα φαινόμενα ἐρευνῶν, ἕως καί εἰς τό ὑπέρτατον Ὄν ἀνάγεται καί τάς διαφόρους γνώσεις ἐπινοεῖ. Ὁ τοῦ εἰδέναι ἔρως κατεπειγόμενος τέχνας καί ἐπιστήμας προάγει.

Δυό ἀνακαλύπτει ἐν τῷ ἀνθρώπῳ εἴδη, διόλου ἀλλήλων διαφέροντα, τά μέν ἐκ τῶν αἰσθητῶν ὀργάνων ἐξαρτώμενα, τά δέ ἐκ τινός ἁπλουστάτης ἀρχῆς, οἴκοθεν ἐνεργούσης παραγόμενα. Ὅθεν δυό ἐν ἐαυτῷ διακρίνουσιν οὐσίας, ἐξ ὧν ἄνθρωπος σύγκειται.

Καθώς ὁ ἄνθρωπος τά αἰσθητά ὄντα ἐρευνῶν βεβαιοῦται, ὅτι ἔξωθεν αὐτοῦ ὑπάρχουσιν, ὡς ταῖς αὐτοῦ ἀνθιστάμενα κινήσεσι καί ὅτι ἐκ τῆς ἁρμονίας τῶν ὄντων ὁδηγούμενος, μανθάνει ὅτι ταῦτα εἰσίν ἀποτελέσματα αἰτίας τινός.

Καί ἰδού πώς εἰς τήν περί τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνει θεωρίαν, εἰς τήν λεγομένην Θεολογίαν, ἐν ἧ τά Θεία ἐξετάζει προσόντα.

 

  

Κεφ. Ε΄. –  Περί ἐπιστημονικῶν γνώσεων

 

Οὐ τήν φύσιν τῶν οὐσιῶν ἀπολύτως μανθάνομεν, ἀλλά τάς ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ὡς ἐξ αὐτῶν προερχομένας μεταβολάς, ἐκ μικρᾶς παρατηρήσεως δῆλον ἀποκαθίσταται. Τουτέστιν, ἀπό τῶν ἀποτελεσμάτων εἰς τήν θεωρίαν ἀνάγεται τῶν αἰτιῶν αὐτῶν.

Τό αἰσθάνεσθαι καί τό βούλεσθαι, τοῦ σώματος, ἐστίν ἀποτέλεσμα ἀλλά ἐκ τινός ἑτέρας προέρχεται οὐσίας, ἧς τινός ἡ μέν φύσις ἄγνωστός ἐστι.

Ἐν τῷ ἀνθρώπῳ καί ἑτέρα τίς μή σωματική εὑρίσκεται οὐσία, τήν τοῦ οἴκοθεν (ἐξ ἰδίων, ἀφ΄ ἑαυτοῦ) κινεῖσθαι ἔχουσα ἰδιότητα, καί ὅτι αὐτή τή σωματική συνελθοῦσα τόν ἄνθρωπο συνεκρότησε.

Ἐνῶ ἡ δύναμις τοῦ αἰσθάνεσθαι καί βούλεσθαι προαιρεῖται, τό σωματικόν οὐδεμίαν ἔχει προαίρεσιν καί ἀντίκειται τῆ τοῦ βούλεσθαι δυνάμει, ἥτοι ἀνθίσταται τή προαιρέσει.

Ἐκ τῶν ἀνωτέρω βεβαιούμεθα ὅτι τά διάφορα φαινόμενα εἰς δυό διαφορωτάτας οὐσίας προσιδιάζουσιν, καί τά μέν ἕκ τῆς ἀντιστάσεως προερχόμενα εἰς τήν ἀνθισταμένην οὐσίαν, εἰς τήν σῶμα λεγομένην ἐφαρμόζουσι, τά δέ ἐκ τῆς προαιρέσεως εἰς τήν προαιρουμένην οὐσίαν τήν ὀνομαζομένην ψυχήν προσανήκουσαν. Ἡ μέν ψυχή ἐπί τοῦ σώματος ἐνεργεῖ, τοῦτο δέ πάλιν ἐπί τῆς ψυχῆς.

Τό λογικόν ὄν , ὁ ἄνθρωπος, ὅταν τά ὄντα παρατηρῆ διά τῆς εἰς τάς προαιρετικάς αὐτοῦ κινήσεις ἀντιστάσεως αὐτῶν, μανθάνει, ὅτι ἔξωθεν αὐτοῦ ὑπάρχουσιν. Ἔπειτα μανθάνων τάς διαφόρους ἀντιστάσεις, τάς φυσικάς ἰδιότητας τῶν σωμάτων, τάς φυσικάς λεγομένας ἐπιστήμας παρήγαγε.

Μετά δέ τήν τοιαύτην περί αὐτόν ὄντων ἐξέτασιν, μεταβαίνει τῆς ἀρχῆς αὐτῶν, δηλ. ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι ὑπό τινός ὑψίστου παρήχθησαν νοός.

Οἱ νόμοι δέ, δι΄ ὧν τό σύμπαν διοικεῖται, εἰσί τρεῖς, οἱ νόμοι καθ΄ οὕς αἱ μηχανικαί παράγονται κινήσεις, τοῦ ὑλικοῦ συστήματος, οἱ νόμοι τῶν ἁπλῶν αἰσθημάτων πόνου, ἡδονῆς, ἥτοι τοῦ σωματικοῦ εὐαρέστου καί οἱ νόμοι τῆς ἀρετῆς τοῦ δικαίου , δι΄ ὧν αἱ πράξεις τῶν ἐλευθέρων διευθύνονται, ἥτοι τῆς Θεοσεβείας.

Ὁ κόσμος ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι παρήχθη καί ὑπό τοιούτων νόμων διοικεῖται ὑπό τινός ὑψίστου Ὄντος. Τό ὕψιστον Ὄν πρό αἰωνίων ὑπῆρχε, ἄναρχον καί ἀναγκαῖον, αἰώνιον, μηδέποτε ἀρχήν ἔλαβον, δηλ. ἀμετάβλητον, καθότι εἰ ἔλαβον ἀρχή ἕπεται καί οὐκ ἐστί αἰτία τῶν ὄντων, ἄλλ΄ ἀποτέλεσμα ἄλλης τινός αἰτίας. Τοιαῦται εἰσί αἱ ἀρχαί τῆς λεγομένης φυσικῆς Θεολογίας, ὅτι τό Ὅν νοερόν, ἐλεύθερον, πανάγαθον τελειότατόν ἐστι.

Ἀφοῦ δέ οὕτω πώς ἐρευνήση τά περί αὐτόν ὄντα, λάβη καί τήν ἰδέα τοῦ πανσόφου Δημιουργοῦ, ὡς ἐξ αὐτοῦ ὁδηγούμενος καί κάθ΄ ὄν ζῶν εἰς τό τέλος δι΄ ὁ ἐπλάσθη, ἐκ τοῦ τέλους ὁδηγούμενος καί τά μέσα εὐρήσει καί εἰς τήν αὐτοῦ ὁδηγεῖται εὐδαιμονίαν, ἐνῶ τοῦτο παραβαίνων δυστυχής ἀποκαθίσταται. 

Ὅσον ὁ ἄνθρωπος μανθάνει, τοσοῦτον καί ἡ τοῦ εἰδέναι ἔφεσις αὐξάνει, ὅσο ἀπολαμβάνει τοσοῦτον περισσότερον ἐπιθυμεῖ.

Ἐάν εἰς τόν παρόντα τοῦ ἀνθρώπου βίο ἀποβλέψωμεν, οὐδόλως τήν αὐτοῦ εὐδαιμονίαν εὑρίσκει, ἀλλά εἰς μυρίας περιπίπτει δυστυχίας, διότι μετά τόν παρόντα βίο καί ἕτερος ἐστίν ἀτελεύτητος αἰών, εἰς ὅν καί οἱ δυνάμεις τοῦ λογικοῦ ἀποπληρωθήσονται, τῆς εὐδαιμονίας γενήσεται, σύμφωνον τῆ σοφία καί ἀγαθότητι αὐτοῦ ὑπάρχον ἀληθέστατον ἔσεται.

Ὁ ἄνθρωπος ἔχει πραγματικῶς μελλούσης ζωῆς καί ἀληθῶς ἐστί μέλλων τίς αἰών, κάθ΄ ὅν αἱ δυνάμεις τοῦ ἀνθρώπου εὐδαίμονα τωόντι τοῦτον καταστήσουσι. Ἡ ἀγαθότης τοῦ ὑψίστου ἐκείνου Ὄντος, τοῦ μόνου τά μέλλοντα εἰδότος, ὁδηγεῖ φωτίζον, καί μέτοχον τῆς ἀλήκτου ( ἀδιαλείπτου) ἐκείνης ἀποκαθιστᾶ εὐδαιμονίας καί διά θείας τινός ἀποκαλύψεως ἀσφαλῶς εἰς μακαριότητα τόν ἄνθρωπο ὁδηγεῖ.

Τοιαῦται εἰσί οἱ κληθεῖσαι ἐπιστημονικαί γνώσεις, περί τῶν λοιπῶν κτισμάτων καί περί τῆς ψυχῆς πραγματευομένης, πρός δέ τόν Δημιουργόν Μεταφυσικήν ὀνομάσαντες, ἐν τῇ Λογικῇ καί τή Ἠθική ταύτην ἐνώσαντες, Φιλοσοφίαν ἐν γένει ἐκάλεσαν.

 

 

Κ Ο Σ Μ Ο Λ Ο Γ Ι Α

 

Τό ὁλικόν τοῦ σύμπαντος σύστημα κόσμος ἐν γένει ὀνομάζεται καί ἡ θεωρία περί αὐτοῦ Κοσμολογία καλεῖται.

Τά περί τοῦ κόσμου διττῶς θεωρεῖν δυνατόν, ἐκ τῶν προτέρων δηλ. ἐν τῆς Ὀντολογίας καί ἐκ τῶν ὑστέρων δηλ. τά φαινόμενα.

Ὑπάρχει Ὅν παντοδύναμον, πάνσοφον, πανάγαθον, ἀπειροτέλειος νοῦς, ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι βουλήσει καί προνοία μόνη ὑλικήν οὐσίαν παραγαγεῖν, ὥστε τά μόρια ἀδρανῆ μέν καθ΄ αὐτά ἐνεργά δέ πρός ἄλληλα. Τά μόρια σφαιροειδῶς συνελθόντα καί ἐπισωρευθέντα, δυό τινά ἐνεργεῖν κινήσεως εἴδη τήν τῆς καταπτώσεως καί τήν περιστρεπτική.

Τά ὄντα εἰς τό εἶναι παρήχθησαν, καί οὐδέ τοῦ εἶναι, οὐδέ τοῦ μή εἶναι λόγον ἀποχρῶντα ἐν ἐαυτοῖς ἔχουσι, ἀλλά ἀρχήν μέν ἔλαβον, οὐκ ἀΐδια εἰσί καί ὑπό Δημιουργοῦ ἐξαρτώμενα, μόνο ὕπ΄Αὐτοῦ εἰς τό μή εἶναι ἐπιστρέφειν δύναται. Προνοία Δημιουργοῦ τά ὑπό Αὐτοῦ παράγεσθαι δυνάμενα καί συντηρεῖσθαι καί κυβερνᾶσθαι.

Ὑπάρχει οὐσία ὕλη ὀνομαζομένη, ἥς τά μόρια ἀδρανῆ μέν κάθ΄ αὐτά ὄντα, ἐνεργά δέ πρός ἄλληλα, συνελθόντα, διάφορα παρήγαγον σώματα, ἅτινα διά τινός ρευστοῦ ἐνύλου ὀνομασθέντος ἐνεργοῦντα, παράγουσι κινήσεις, ἡ τῆς καταπτώσεως καί ἡ περιστρεπτική.

Τά μόρια τῆς ὀργανικῆς ὕλης συνερχόμενα, διάφορα ὀργανικά ὄντα παράγουσιν, ἐν οἷς τό σωματικόν δυσάρεστον ἤ εὐάρεστον αἴσθημα ὑπάρχουσιν. Νοητικαί, βουλητικαί, αὐτογνωστικαί οὐσίαι δυνάμεναι τά περί αὐτά Δημιουργόν διερευνᾶν ὑπάρχουσι, καί κατ΄ Αὐτόν βιούντα, εὐδαιμονεῖν καί ἐνθεωθῆναι δύναται.

Τοῦ αἰσθητικοῦ τούτου κοσμικοῦ συστήματος, ὡς φάσμα ὑποτεθέντος, τήν τοῦ ὑψίστου Ὄντος πραγματικήν ὕπαρξιν εἶναι.

 

Η Θ Ι Κ Η

 

Ἡ Φιλοσοφική μέν ἐπιστήμην, ἡ τό πρακτέον καί μή πρακτέον θεωροῦσα, Ἠθική καλεῖσθαι, καί τό πρακτέον καί μή πρακτέον Δίκαιον ἤ Δικαίωμα λέγεται.

Τέσσερα τά τοῦ ἀνθρώπου διακιώματα, τό δίκαιον τῆς ὑπάρξεως, τῆς περιουσίας, τῆς βελτιώσεως καί τῆς ἐλευθερίας.

Τά τοῦ ἀνθρώπου δικαιώματα εἶναι, πρῶτον τό διατηρεῖν ἑαυτόν, δεύτερον τοῦ τελειοποιεῖν τάς ἑαυτοῦ δυνάμεις διότι δεκτικός τελειοποιήσεώς ἐστι, καί τρίτον εἰς τήν ἐλευθερίαν τοῦ φρονεῖν καί τοῦ πράττειν ἀναφέρεται.

Ἐκ τῶν δικαιωμάτων ἐξάγονται καθήκοντα ἅτινα ἀνάγονται εἰς τήν ἀγάπην δηλ. τήν τοῦ ἑαυτοῦ, τήν τοῦ πλησίου, καί τήν τοῦ ὑψίστου Δημιουργοῦ.

Ἐκ τῶν δικαιωμάτων ἀπορρέουν τά καθήκοντα καί ὅπου ὑπάρχει δίκαιον καί καθῆκον ὑπάρχει.

Ἐκ τῶν δικαιωμάτων καί τῶν καθηκόντων οἱ διάφοροι νόμοι προκύπτουσι καί ἡ περί τῶν δικαίων γενικωτέρα θεωρία Διακιογνωσία κληθῆναι δύναται, ἡ δέ τούς διαφόρους νόμους ἀντικείμενον ἔχουσα Νομική ὀνομάζεται, κυρίως δέ Ἠθική ἐστίν ἡ περί τῶν καθηκόντων τοῦ ἀνθρώπου πραγματεία.

 

Καθήκοντα

 

Καθῆκον ἐστίν ὅτι ἐκάστω ἀνήκει πράττειν πρός τό συμφώνως τῷ τοῦ Θεοῦ θελήματι διάγειν, ἤ πρός τήν καθ΄ ὁμοίωσιν τοῦ Θεοῦ διαβίωσιν.

Ἀρετή δέ ἐστί ἕξις, συμφώνως τῷ Θεῷ θελήματι διαβιοῦν, καί Συνείδησις ἀληθής ἐστί ὡς πρός τήν ἀρετήν ἤ κακίαν ἡ ἀναφερομένη ἕξις τοῦ συνειδητοῦ.

Τά καθήκοντα εἰς τά πρακτέα ἀναφέρονται θετικά καλοῦνται, ἐνῶ εἰς τά μή πρακτέα ἀποφατικά. Τά τοῦ ἀνθρώπου καθήκοντα εἰς τρία τινά ἀνάγεσθαι, τά εἰς πρός τόν ἑαυτόν, τά εἰς πρός τά κτίσματα, καί τά εἰς πρός τόν Θεόν.

Διά τῶν εἰς ἑαυτόν καθήκοντα, ὑποχρεοῦται εἰς τό διατέθεισθαι καί κατά τό σῶμα καί κατά τήν ψυχήν, καί εἰς δυό τινά ὑποδιαιρεῖται καί τά μέν ὡς πρός τό σῶμα, ὑποχρεοῖ τόν ἄνθρωπον εἰς τό διατηρεῖν δηλ. τό ἑαυτοῦ σῶμα, τήν ἑαυτοῦ ὑγείαν, τά δέ ὡς πρός τήν ψυχήν ἀναφερομένων, ὑποχρεοῖ τόν ἄνθρωπον εἰς τό διευθύνειν, τελειοποιεῖν τάς ψυχικάς αὐτοῦ δυνάμεις διά τῶν ὀρθῶν καί ὠφελίμων ἕξεων, δηλ. τήν μέν δύναμην τοῦ αἰσθάνεσθαι, τήν ἀλήθειαν μανθάνειν, τήν δέ δύναμιν τοῦ βούλεσθαι τήν ἀρετήν ἀσκεῖν. Διότι ἄνευ αὐτῶν οὐδέν ἐπιτήδειον,  εἰς τό ἐνεργεῖν τήν ψυχήν ἔσεται.

Διά τῶν πρός τόν πλησίον καθηκόντων, ὑποχρεοῦται ὁ ἄνθρωπος εἰς τήν φιλανθρωπίαν, οὐ μόνον μηδένα ἀδικείν ἀλλά πάντας εὐεργετεῖν καί διά τῶν πρός τόν Θεόν ἀναφερομένων καθηκόντων,  ὑποχρεοῦται ὁ ἄνθρωπος νά κατευθύνει τάς ψυχικάς καί σωματικάς δυνάμεις πρός τό ὕψιστο Ὄν, τουτέστιν μέσω τῆς Θεοσεβείας ἐξάγονται τά καθήκοντα τῆς θρησκείας ἅπερ εἰς δυό διαιρεθῆναι δύναται, εἰς τά ἐσωτερικά καί ἐξωτερικά. Εἰς μέν τά πρῶτα ἀνάγονται ἡ πίστις, ἡ ἐλπίς, ἡ ἀγάπη κτλ εἰς δέ τά δεύτερα ἡ ὁμολογία τοῦ ὑψίστου Ὄντος καί ἐν γένει αἱ ἱεραί πράξεις.

Ἀρεταί δέ εἰσί, δικαιοσύνη, ἀγαθότης, φιλανθρωπία, κτλ. κακίαι δέ φιλαργυρία, φιληδονία κτλ. Ὁ Θεός μόνον κρίνειν δύναται, οἱ άνθρωποι διά τῆς προσευχῆς ἀποτείνεσθαι καί νοῦν καί προαίρεσιν εἰς Αὐτόν ἀνυψούντας, θεοσεβῶς ζῆν, κατά Θεόν διαβιοῦν γίνεσθαι καί τό ἱερόν τῆς θείας ἐντεύξεως ἔργον νοερῶς ἐν πνεύματι καί ἀληθεία ἐκτελεῖται.

Συζύγων δέ καθηκόν ἱερόν ἐστί πιστούς πρός ἀλλήλους εἶναι καί ἀλλήλους βοηθεῖν, γονέων δέ τό καλῶς ἄγειν τά ἑαυτῶν τέκνα περί τῆς σωματικῆς, ψυχικῆς, καί ἠθικῆς ἀγωγῆς αὐτῶν φροντίζοντας, τόν μέν νοῦν διά τῆς ἀληθείας φωτίζοντας, τήν δέ καρδίαν πρός τήν ἀρετήν καί τάς ἕξεις πρός τό ἀγαθόν διαμορφοῦντας.

Τά τέκνα ὀφείλουσι  εὐπειθῆ εἶναι πρός τούς γονεῖς, τιμᾶν τέ αὐτούς καί εὐγνώμονα πρός αὐτούς εἶναι, μεμνημένα οἷα ὑπέστησαν ἐκεῖνοι ὑπέρ αὐτῶν, ὡσαύτως καί οἱ εὖ παθόντες (εὐεργετηθέντες) πρός τούς εὐεργέτας αὐτῶν ὀφείλουσι.

Τοῖς δέ ἀδελφοῖς καθῆκον ἐστί ἀλλήλους εἰλικρινῶς καί ἀδόλως ἀγαπᾶν, οἱ δέ πολίται ὀφείλουσιν εὐπειθείαν εἰς τούς νόμους τῆς πολιτείας.

 

 

 

Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α

ΚΕΦ. Α΄

Π ε ρ ί   Σ υ ν θ έ σ ε ω ς

 

 

Σύνθεσις λέγεται τό ὑπό τῆς μεγαλοφυΐας καί φαντασίας συλλαμβανόμενον, ἐπί δέ τῆς κρίσεως τοῦ καλοῦ ἐπιστηριζόμενον καί ὑπό παραγγελμάτων τῆς τοῦ καλῶς γράφειν τέχνης κανονιζόμενον.

Μεγαλοφυΐα ἤ δαιμόνιον ὀνομάζεται τό δῶρον ἐκεῖνο τῆς φύσεως, δι΄ οὗ ὑπερέχει ὁ ἄνθρωπος εἰς ὁποιανδήποτε τέχνη ἤ ἐπιστήμην φαίνεται καί τελειοποιεῖται ὑπό τῆς τέχνης.

Φαντασία ἐστίν δύναμις ἀναπλάττουσα ἰδέας ὑψηλάς, δίδωσι τόνον καί ἐνάργεια, αἵτινες ἡ μνήμη φέρει ἐν ἐαυτῇ καί τό πνεῦμα τῆς φαντασίας ζωογονεῖ.

Κρίσις τοῦ καλοῦ ἤ καλαίσθησις λέγεται τοῦ κάλλους τῆς ἀληθείας διάκρισις, οὐ πάντες κατά τόν αὐτόν τῆς κρίσεως τοῦ καλοῦ μετέχουσι βαθμό.

Ἡ τοῦ καλοῦ κρίσις διαφέρει τῆς μεγαλοφυΐας καθότι αὕτη μέν ἐπινοεῖ καί δημιουργεῖ, ἡ δέ τοῦ καλοῦ κρίσις αἰσθάνεται καί διακρίνει.

 

Στέφανος Γκίκας

 


[1] Ἡ παροῦσα ἐργασία στηρίζεται σέ ἐπιλεγμένα ἀποσπάσματα ἀπό τό ἔργο τοῦ Ε. Π. Παπανούτσου «ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ» Ἀθῆναι 1959, Βασική βιβλιοθήκη τομ.35

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Κατηγορίες

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: