Ἀναρτήθηκε ἀπὸ τὸν/τὴν: Παλαίχθων | Μαΐου 30, 2006

H Ἑλληνική Ἱστορία ὡς πολυπολιτισμικό ἐγχείρημα;

03/12/2006

ΤΟ ΠΑΡΟΝ

H Ἑλληνική Ἱστορία ὡς πολυπολιτισμικό ἐγχείρημα;

Τοῦ ΚΩΝ/ΝΟΥ Π. ΡΩΜΑΝΟΥ, Ἀν. καθ. Φιλοσοφίας στό Πανεπιστήμιο τοῦ Αἰγαίου

 


Στό νέο βιβλίο Νεώτερης καί Σύγχρονης Ἱστορίας ΣΤ΄ Δημοτικοῦ (χρηματοδοτούμενο ἀπό τήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση), 136 σελίδων, ἡ καθαυτό ἱστορική ἀφήγηση καταλαμβάνει ὄχι περισσότερο ἀπό τό 1/6 τοῦ βιβλίου, δηλαδή λιγότερο ἀπό 25 σελίδες! Ἀκόμα καί γιά τίς ἀνάγκες τῆς πρωτοβάθμιας ἐκπαίδευσης ἡ ἔκταση τῆς ἱστορικῆς ἀφήγησης εἶναι ἀνεπαρκέστατη. Ἀντ’ αὐτῆς τό βιβλίο ἀναλώνεται σέ ἀλλότρια, σέ πληθωρική εἰκονογράφηση, στατιστικές ταμπέλες καί «μικροϊστορίες», δηλαδή κατά τό δοκοῦν ἐπιλεγμένα στιγμιότυπα τῆς καθημερινότητας περασμένων ἐποχῶν καί τῆς μαζικῆς κουλτούρας τοῦ σήμερα, πού φιλοδοξοῦν, ὡς συλλογή θραυσμάτων, νά ὑποκαταστήσουν τό ἀποδομημένο «ἐθνικό» ἱστορικό ἀφήγημα μέ μία δῆθεν ἀντικειμενική καί ἐπιστημονική σύλληψη τῆς Ὁλότητας.

 

Παρ’ ὅλο πού ἡ συγκεκριμένη «tutti fruti» ἐκδοχή μετανεωτερικής ἰστοριογραφικής ἀντίληψης, ὅπως πρό πολλοῦ προέβλεψαν οἱ θεωρητικοί ἐπικριτές της, δέν βρίσκει τόν θεωρητικό της στόχο, ὅμως προσφέρει ὡς διδακτολογικό ἐργαλεῖο τῆς Νέας Τάξεως ἀνυπέρβλητα πλεονεκτήματα:

 

Ὁ προγραμματικός κατακερματισμός τῆς ἱστορίας σέ «ἱστορίες» ἐπιτρέπει μία κατά βούλησιν εἰσαγωγή ἐπιλεγμένων παραδειγμάτων πού φρονηματίζουν τό παιδί πρός τήν κατεύθυνση τοῦ «πολιτικά ὀρθοῦ» ὑπό τήν σημερινή ἀμερικανική του ἔννοια (πού συμπίπτει μέ αὐτήν τῆς Εὐρωπαϊκῆς ΄Ἑνώσης). Ἡ «Νέα Ἱστορία» θέλει νά εἶναι Ἀγωγή τοῦ Πολίτη τῆς ὑπό κατασκευήν μεταεθνικής «διαπολιτισμικῆς» συλλογικότητας στήν ὁποία καλεῖται νά μεταλλαχθεῖ ἡ Ἑλλάδα. Ἡ κατάλληλη πρός τοῦτο θεματολογία, ὅπως ἤδη ἔχει εἰσαχθεῖ στό βιβλίο, εἶναι ἡ ἑξῆς: Τά δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου μέ ἔμφαση στά δικαιώματα τῶν γυναικῶν καί τῶν μειονοτήτων (ὁδηγία ὑπ’ ἀριθμ. 1283, 22 Ἰανουαρίου 1996 τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης). Οἱ ἀτομικές ἐλευθερίες (μέ ἔμφαση στό δικαίωμα κάθε ἀτόμου νά «ἀπαρνηθεῖ τήν παράδοση πού τοῦ ἐπιβάλλεται» (ὁδηγία 1283). Ἱστορία τῆς μετανάστευσης (τό παρόν βιβλίο ἀρκεῖται στήν ἑλληνική μετανάστευση, ὅμως στόν ὁρίζοντα τοῦ μέλλοντος εἶναι ἡ ἱστορία τῶν ἐθνοτικῶν μειονοτήτων πού θά προκύψουν ἀπό τήν ἐξελισσόμενη μετανάστευση πρός τήν Ἑλλάδα). Ὁ σεβασμός τῆς «ἑτερότητας» (προϋπόθεση γιά τήν «διαπολιτισμική» ἀνάδραση τῶν μεταναστῶν ἐπί τῶν Ἑλλήνων). Ἡ πολυπολιτισμική δημοκρατία. Ἡ θετική ἀναθεώρηση τοῦ ἱστορικοῦ ρόλου τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας ἐπί τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἐκσυγχρονισμός ὡς ἱστορικό αἴτημα (ἡ ἐντολή συγγραφῆς τοῦ βιβλίου δόθηκε ἐπί πρωθυπουργίας Σημίτη). Τέλος ἡ ἀπάλειψη τῶν ἐθνικῶν, φυλετικῶν καί θρησκευτικῶν «προκαταλήψεων» (καί ἐδῶ ἡ ὁδηγία 1283. Ὑλοποιεῖται ἐκτός τῶν ἄλλων διά τῆς ἀποφυγῆς παρουσίασης τοῦ θετικοῦ ἤ ἀρνητικοῦ ἱστορικοῦ ρόλου τῆς ὀρθόδοξης θρησκευτικότητας, διά τῆς προγραμματικῆς παραλείψεως πράξεων καί προτύπων θυσίας ἤ ἡρωισμοῦ καί διά τῆς συντομογράφησης τῶν ἑλληνικῶν κυρίων ὀνομάτων).

 

Ὁ ξύλινος, ἀποστασιοποιημένος λόγος τῆς ἀφήγησης ἀντανακλᾶ τήν μεταμοντέρνα ἀντίληψη τῆς ἱστορίας ὡς «ἑτερότητας». Πουθενά μέσα ἀπό τά δρώμενα δέν ἀναδύεται ἕνα «ἐμεῖς». Κάποιοι «Ἕλληνες» ἔκαναν ἐτοῦτο ἤ ἐκεῖνο, ἀλλά ποιοί ἀκριβῶς ἦσαν αὐτοί καί τί σχέση ἔχουν μέ μένα, ἕνα διεθνικό πολίτη τοῦ σήμερα; Γιά νά ἀπαντήσω αὐτά τά ἐρωτήματα θά πρέπει νά τολμήσω μία ἀτομική κατάδυση στά βάθη τῆς συλλογικῆς ἑλληνικῆς μνήμης. Ἐγχείρημα δύσκολο καί προπαντός ὕποπτο, ἐφ’ ὅσον ἀντίκειται στό πολιτικά ὀρθό ὡς ἐθνοκεντρικό. Μήπως λοιπόν εἶναι προτιμότερο νά ἀσκήσω τό θεσμοθετημένο μου δικαίωμα ἀπάρνησης τοῦ συλλογικοῦ μου παρελθόντος, τήν ἀρνησιπατρία, γιά νά ἐπιδοθῶ στήν κατασκευή μίας καθαρά παροντικῆς ταυτότητας ἀπό ὑλικά τοῦ πολυεθνοτικοῦ φολκλόρ μέ τό ὁποῖο συμβιώνω, ὅπως θέλει τό σχολεῖο; Καί ἀπό τόν κυβερνοχῶρο, τή φαντασιακή κοινότητα στήν ὁποία ἐνέχομαι;

 

Ἀλλά, θά πεῖ κανείς, ἄν ἡ ἱστορία μου, τέλος πάντων ὅση ἀπό αὐτήν ἀφηγεῖται τό παρόν βιβλίο, θέλει νά τηρεῖ ἀπό ἐμένα σήμερα τήν ἀπόσταση μίας ἑτερότητας, τότε ποιό εἶναι τό ὑποκείμενο αὐτῆς τῆς ἱστορίας; Ἡ ἀπάντηση σ’ αὐτό εἶναι ἀπροσδόκητη γιά ὅσους δέν ἔχουν ἐξοικειωθεῖ μέ τήν αὐτοαναφορικότητα τῆς μεταμοντέρνας θεώρησης: μά, φυσικά, ἡ ἴδια ἡ ἱστορία! Δηλαδή ἡ γνώση τῶν διαδικασιῶν πού ὁδηγοῦν στή συγκρότηση τοῦ περιεχομένου τῆς ἱστορίας. ΄Ὅλη ἡ κατασκευή τοῦ βιβλίου εἶναι ἐργαστηριακή, διαπλάθει τόν μαθητή ὡς ὑβρίδιο ἱστορικοῦ, πού ἀσκεῖται στή χρήση τῶν ἱστορικῶν πηγῶν καί στή γνώση τῶν μεθόδων τῆς ἱστορίας. Ἡ λέξη-κλειδί ἐδῶ εἶναι «κριτική σκέψη» πού κατ’ ἀποκλειστικότητα ἐπιδίδεται στήν ἀποδόμηση τῆς «γεγονοτολογικῆς ἱστορίας τῆς γενεαλογίας τοῦ ἔθνους», τῶν «προσωπικοτήτων καί τῶν ἡρώων πού ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τή σωτηρία τοῦ ἔθνους». Ἀπό ἐδῶ προκύπτει, ὡς δημοκρατικό αἴτημα πρός τόν μεταμοντέρνο ἱστορικό, ἡ ἐνασχόληση μέ τούς κοινούς ἀνθρώπους καί τήν καθημερινή ζωή. Τό ὅτι πολλοί κοινοί ἀρχικά ἄνθρωποι ἀνεδείχθησαν σέ ἥρωες ὅταν οἱ περιστάσεις τό ἀπαίτησαν, δέν ἀλλάζει τίποτα, ἐφ’ ὅσον τό ζητούμενο τῆς προκείμενης περί δημοκρατίας ἀντίληψης εἶναι νά ἀποκλείσει τήν ἀριστεία, ἡ ὁποία δημιουργεῖ θετικά πρός μίμησιν καί ταύτισιν πρότυπα, πού συμπυκνώνουν μέσα τούς τίς ἀρετές καί τά πεπρωμένα μίας συλλογικότητας, ἑνός λαοῦ.

 

Πέραν αὐτῶν ἡ ἔννοια τῆς κριτικῆς ἱστορικῆς σκέψεως ἔχει συντμηθεῖ ἐδῶ ἀπό τή μεταμοντέρνα θεώρηση. Ἀποκλείει, π.χ., τήν Φιλοσοφία τῆς Ἱστορίας ἑνός Dilthey, ἡ ὁποία βλέπει τήν ἱστορία ὡς ἑρμηνευτική τοῦ παρελθόντος – μέ βάση τήν ἐνσυναισθητική κατανόηση – συντελεστική της ἐμπρόθετης διαμόρφωσης τοῦ μέλλοντος. Τήν ἱστορία ὡς μέσο αὐτογνωσίας καί φρονηματισμοῦ. Ἀποκλείει καί τήν σχετική ἀντίληψη τοῦ Ἀλέξανδρου Δελμούζου πού θέλει τήν ἱστορία ὄχι νά γίνεται, νά ἔρχεται ἀπ’ ἔξω, ἀλλά νά βγαίνει, νά πηγάζει «ἀπό μέσα μας», «μέσα δηλαδή ἀπό τήν ἑλληνική συνείδηση καί τήν ἑλληνική ψυχή». Καί ὅμως σ’αὐτές τίς ἀντιλήψεις ἑδράζονταν μέχρι τήν τωρινή νεοταξική ἀλλαγή παραδείγματος τά ἀναλυτικά προγράμματα ἱστορίας στά σχολεῖα τῆς Ἑλλάδος.

 

κριτική ἀποδόμηση εἶναι ἕνα πριόνι πού κόβει τά κλαδιά τῶν ἄλλων, ὄχι αὐτό πάνω στό ὁποῖο κάθεται ἡ ἴδια. Ἀποδομεῖ τήν ἐθνική συλλογική μνήμη γιά νά τήν ὑποκαταστήσει ἀπό τοπικές ἱστορίες, ἀπό τήν ἱστορία τοῦ ἀθλητισμοῦ, τήν ἱστορία τῶν γυναικῶν, τῶν μειονοτήτων κ.λπ., οἱ ὁποῖες ὅμως μεθοδολογικά δέν ἀμφισβητοῦνται. Ποιός μπορεῖ νά ἀποδείξει ὅτι ἡ ἔννοια π.χ. τοῦ κοινωνικοῦ φύλου (ἱστορία τῶν γυναικῶν) ἑδράζεται σέ μία ἐνύπαρκτη ταυτότητα, ἐνῶ οἱ ἔννοιες «ἔθνος» (πού ἀντίκειται στήν «παγκοσμιοποίηση») καί «κοινωνική τάξη» (ποῦ ἀντίκειται στόν καπιταλισμό) εἶναι μύθοι; Ἤ ὅτι τό σχολεῖο ὀφείλει νά προσχωρήσει στό μεταμοντέρνο πλαίσιο τοῦ «ἀξιακοῦ σχετικισμοῦ» καί ὄχι νά ἀντισταθεῖ διδάσκοντας τήν ἀρετή; Ἤ ὅτι ὁ «πατριωτισμός τοῦ συντάγματος» θά λειτουργήσει καλύτερα σέ ἕνα γεωγραφικό πεδίο διαβίωσης ξένων ἀνάμεσά τους ἐθνοτήτων ἀπ’ ὅ,τι ὁ ἐθνικός πατριωτισμός σέ μία κοινότητα μέ κοινή γλῶσσα, ἱστορία καί θρησκεία; Ἤ ὅτι ἡ οἰκειοφοβία εἶναι προτιμότερη ἀπό τήν ξενοφοβία; Ποῦ καί πῶς ἔχουν γίνει οἱ ὑπερκείμενες παραδοχές αὐτῶν ποῦ ἀναλαμβάνουν τήν εὐθύνη τῆς πολυπολιτισμικῆς μετάλλαξης τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους στό ἐπίπεδό της συνείδησης, ἀντικείμενο κριτικῆς ἐξέτασης δημόσιου διαλόγου; Τά ἴδια ἰσχύουν γιά τή δημογραφική ἀλλοίωση τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, μέσω λαθρομετανάστευσης καί τούς ἀπολογητές της. Ἐκτός καί ἄν ὁ «ἀντιρατσισμός» ἀρκεῖ ὡς κριτική ἀντιπαράθεση.

 

Τό βιβλίο (Ἱστορία ΣΤ΄ Δημοτικοῦ) δικαιολογημένα ἔχει γίνει ἀντικείμενο ἀρνητικῆς κριτικῆς ἀπό ἰδιῶτες καί ὀργανώσεις πού ἐπισημαίνουν σειρά σημαντικῶν παραλείψεων παγκοίνως γνωστῶν ἱστορικῶν γεγονότων καί φυσιογνωμιῶν τά ὁποία ἀνήκουν τό κεκτημένο τῆς κοινῆς ἑλληνικῆς ἱστορικῆς μας συνείδησης. Πέραν αὐτοῦ τό βιβλίο ἐμπεριέχει ἕναν ἀριθμό ἑρμηνευτικῶν σχημάτων καί λεκτικῶν διατυπώσεων πού θέτουν ἐν ἀμφιβόλῳ ἱστορικά δίκαια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἰδιαίτερα ἀπέναντι στήν ὀθωμανική δεσποτεία – ἡ ὑπεράσπιση τῶν ὁποίων ἀπό τούς προγόνους μας νομιμοποιεῖ γιά τόν δικό μας λαό σήμερα ὅπως καί παλαιότερα τό αἴσθημα τῆς ἀξιοπρέπειας καί ὑπερηφάνειας. Ἡ ἱστορία μας συγκροτεῖ τήν ἰδιοπροσωπία μας καί τήν ἰδιότυπη συμβολή μας στόν πλοῦτο τῆς πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς τῆς ἀνθρωπότητας. Ὅπως κάθε λαός οἱ Ἕλληνες ὑπερασπιζόμεθα τό διαχρονικό μας πρόσωπο ὡς ἀναγκαία συνθήκη γιά τόν ἰσότιμο διάλογο μέ ἄλλους λαούς καί γιά τή δημοκρατία.

 

Γι’ αὐτούς τούς λόγους εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἄμεση ἀπόσυρση τοῦ περί οὖ ὁ λόγος βιβλίου ἱστορίας ἀπό τά ἑλληνικά σχολεῖα.

Advertisements

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Κατηγορίες

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: